Grenstreinbus

Openbaar vervoer tussen de Belgische en Franse Westhoek

Laatst bijgewerkt: 17/10/2017

De landsgrens tussen West-Vlaanderen en Frankrijk is ogenschijnlijk ook de grens van het openbaar vervoer. Toch zijn er twee belangrijke toegangspoorten tot de Franse Westhoek, in het uiterste westen en oosten van de regio.

Bus 2 De Panne station - Duinkerke station 
Rijdt dagelijks 1x per uur
2 Bus 82 Frans-Komen Gemeentehuis - Armentiers station
→ Lopend te bereiken (1 kilometer) vanaf Komen station
Rijdt dagelijks 1x per uur

De NMBS-trein Gent-De Panne komt ieder uur om .08 in De Panne aan. De halte van bus 2 bevindt zich vlak naast het station. De bus naar Duinkerke vertrekt telkens om .15. Klik hier voor alle informatie over deze buslijn.

Hieronder laten we u graag kennismaken met de verbinding Komen-Armentiers.

Vervoermiddel Waar Kaart

vanuit Kortrijk: 23 min.
vanuit Poperinge: 17 min.
Trein naar Komen (Comines) 
Dienstregeling: NMBS-reisplanner

1 km = 15 min.
Te voet naar de bushalte Frans-Komen Gemeentehuis (Comines-France Mairie)

ritduur: 35 min.
Bus 82 naar Armentiers (Armentières)  Dienstregeling: Transpole

De trein Kortrijk-Komen vertrekt dagelijks 1x per uur om .10 in Kortrijk en komt om .33 in Komen aan. Er zijn ook twee P-treinen Kortrijk-Komen om 07.36 uur-07.59 uur en 18.22 uur-18u47 uur. Vanuit Poperinge vertrekt de trein 1x per uur om .08 met aankomst om .25 in Komen. De loopafstand tussen het NMBS-station van Komen en de Franse bushalte bedraagt slechts 1 kilometer en kunt u overbruggen in hooguit 15 minuten. U volgt de Stationsstraat, Voorstadstraat en Vestingstraat, steeds rechtdoor, en steekt de brug van de Leie over. De Leie vormt hier de grens tussen België en Frankrijk. Eenmaal aan de andere zijde van de brug, ziet u het gemeentehuis van Frans-Komen recht voor u. In de Rue du Pont bevindt zich de bushalte Frans-Komen Gemeentehuis (Comines-France Mairie).

Vanuit Armentiers vertrekken verschillende TER-treinen. Het station van Rijsel (Lille-Flandres) bevindt zich op 14 minuten afstand. De trein richting Duinkerke stopt in:

Bestemming Ritduur
Belle (Bailleul) 00.08 uur à 00.10 uur
Hazebroek (Hazebrouck) 00.17 uur à 00.22 uur
Kassel (Cassel) 00.25 uur
Ekelsbeke (Esquelbecq) 00.36 uur
Sint-Winoksbergen (Bergues) 00.43 uur
Nieuw-Koudekerke (Coudekerque-Branche) 00.49 uur
Duinkerke (Dunkerque) 00.53 uur

De trein richting Kales stopt in:

Bestemming Ritduur
Sint-Omaars (Saint-Omer) 00.35 uur
Ouderwijk (Audruicq) 00.52 uur
Kales-Les Fontinettes (Calais-Les Fontinettes) 01.02 uur
Kales-Stad (Calais-Ville) 01.06 uur

Bekijk hier de dienstregeling per TER-verbinding in pdf-formaat. Klik hier voor de routeplanner van TER Nord-Pas-de-Calais.

Wist u dat er, naast bus 86 van Transpole, ook een SNCF-dieseltrein tussen Frans-Komen en Rijsel (Lille-Flandres) rijdt? Daar waar de bus er bijna een uur over doet om van Frans-Komen Gemeentehuis/Frans-Komen station SNCF naar Lille-Flandres te rijden, overbrugt de trein deze afstand in amper een halfuur. Op werkdagen rijdt de trein vijfmaal van Komen naar Rijsel, op zaterdag driemaal. Nu is Frans-Komen een eindstation, maar vroeger stond het in verbinding met België. De spoorwegschakel van 1,5 km tussen het station van Belgisch-Komen en Frans-Komen werd in 1963 buiten dienst gesteld en later opgebroken. Klik hier voor alle informatie over deze treinverbinding (inclusief de dienstregeling).

Spoorlijn 69 Kortrijk-Poperinge liep vroeger door naar Abele in België en vervolgens Godewaarsvelde en Hazebroek in Frankrijk. Wat er anno 2017 van deze belangwekkende spoorwegschakel overblijft, ontdekt u hieronder.

Spoorlijn 69 Kortrijk-Poperinge-Abele-Hazebroek op de kaart.
Station Poperinge, zicht op het stationsgebouw. De reizigers kunnen hun vervoerbewijs aankopen via de NMBS-kaartjesautomaat op perron 1 of via het loket in de wachtzaal. Het loket kent in oktober 2017 nog ruime openingstijden, maar voor hoelang nog?
Het overblijvende stukje spoor tussen het station van Poperinge en Abele. We kijken in de richting van Abele en Frankrijk. Een twintigtal meter verderop stopt het spoor bruusk door middel van een stootblok. Soms wordt dit stuk spoor nog gebruikt als een locomotief van spoor moet wisselen op het station van Poperinge.
Het huidige eindpunt van spoorlijn 69 in de Professor Dewulfstraat in Poperinge.
Op deze foto uit 1966 was station Poperinge nog geen eindstation. Het spoor liep ongemoeid door tot Abele en Hazebroek. De NMBS-motorwagen reed echter niet verder dan Poperinge. De grensoverschrijdende treindienst werd al begin jaren vijftig opgeheven.
Een historische foto van station Abele met op de voorgrond een stoomtrein naar Frankrijk. Het stationsgebouw ontsnapte in de jaren zeventig niet aan de sloophamer.
Abelestationsplein. Hier stond ooit het statige stationsgebouw van Abele, vlak voor de Belgisch-Franse grens. In de jaren zeventig werd de Frans-Vlaanderenweg, die u rechts op de foto ziet, aangelegd op de voormalige spoorwegbedding. Even verderop takt de oorspronkelijke spoorwegbedding van deze weg af en loopt hij ongestoord door de natuur naar Godewaarsvelde.
Godewaarsvelde, het eerste station op Frans grondgebied. Als u wilt weten hoe het station van Abele eruitzag, kijk dan goed naar deze foto. Beide stationsgebouwen waren nagenoeg identiek aan elkaar. Vandaag de dag doet het stationsgebouw van Godewaarsvelde dienst als een lagere school.
We lopen richting Hazebroek. Hier is de spoorwegbedding als wandelpad ingericht. Links in de verte ziet u de kerk van Godewaarsvelde.
Onze eindbestemming: het SNCF-station van Hazebroek.
Vanuit Hazebroek vertrekken rechtstreekse TER-treinen richting Duinkerke, Rijsel, Kales en Atrecht. Daarnaast heeft de TGV Duinkerke-Parijs hier een halte. Een bedrijvig station dus.
Ten oosten van het station van Hazebroek takt spoorlijn 69 in noordelijke richting af: het begin van de lijn naar Poperinge. Op deze foto ziet u de betreffende aftakking die warempel geëlektrificeerd is. De elektrificatie en het spoor houden echter na een twintigtal meter op.
Wie goed naar deze schermafdruk van Google Maps kijkt, ziet rechts het eindpunt van de elektrificatie en tegelijk ook van het spoor. De voorgaande foto werd genomen boven op deze spoorwegbedding. De spoorwegbrug over de Rue du Pont belge is verdwenen. Dankzij de bomenrijen is de spoorwegbedding nog duidelijk in het landschap zichtbaar.

Nu is Poperinge dus een eindstation. Tijdens mijn zoektocht naar meer informatie over de toekomstmogelijkheden van een verbinding tussen Poperinge en Hazebroek, besloot ik om contact op te nemen met de burgemeester van Poperinge, Cristophe Dejaegher. Onze briefwisseling is hier met zijn toestemming (zie hieronder) gepubliceerd.

Mijn brief van 28/09/2017 aan de burgemeester van Poperinge

"Beste meneer Dejaegher,

Welke houding neemt de Stad Poperinge aan ten aanzien van een grensoverschrijdende spoor- of busverbinding tussen Poperinge en het Franse Hazebroek?

Begin jaren vijftig werd het reizigersverkeer op spoorlijn 69 tussen Poperinge, Abele, Godewaarsvelde (FR) en Hazebroek (FR) stopgezet. Aldus werd Poperinge een eindstation. Begin jaren zeventig werd het spoor opgebroken. Hiermee verdween een belangrijke spoorwegschakel tussen West-Vlaanderen en Frankrijk.

Ter vervanging van de trein, rijdt bus 60 van De Lijn op gezette tijdstippen van Poperinge Station naar Abele Overweg in de Abelestationsstraat, pal op de Belgisch-Franse grens. Van daaruit is het 2,5 kilometer lopen naar de bushalte Boeschepe Kerk, op Frans grondgebied, alwaar er twee buslijnen van de Franse vervoermaatschappij Arc en Ciel 1 vertrekken, de ene naar Hazebroek Station SNCF, de andere naar Belle Station SNCF en Armentières Station SNCF. Het is evenwel geen vanzelfsprekendheid. Komende van de bushalte Abele Overweg, dient men de drukke Frans-Vlaanderenweg over te steken (zonder voetpad, zebrapad of fietspad). Vervolgens loopt men rechtdoor via de Rue de la Gare naar Boeschepe Kerk. Dit is een landelijke weg van 2,5 kilometer lang en vermoedelijk ongevaarlijk, tenzij lokale viervoeters die het niet gewoon zijn passanten te voet te zien, daar anders over denken.

Tussen De Panne-Duinkerke en Komen/Le Bizet-Armentiers is er op dit moment geen enkele grensoverschrijdende openbaarvervoerverbinding. Verschillende bussen van De Lijn en Arc en Ciel 1 flirten met de grens, maar geen van die bussen steekt de grens over.

In 2007 stelde De Lijn haar Neptunusplan voor: de mobiliteitsvisie tegen 2020. Daarin wordt een busverbinding (ter vervanging van de trein) tussen Poperinge, Abele en Hazebroek beschreven. Zie hier. Nu gaan we met rasse schreden naar 2018 toe, maar ik zie nog geen bus. Vandaar lijkt het me een geschikt moment om bij u te informeren naar de mogelijkheden en visies omtrent deze bus- of spoorverbinding.

Vriendelijke groeten,
L. Vandekerckhove"

Antwoord van de burgemeester van 04/10/2017

"Geachte heer,

Zoals beloofd, hierbij een inhoudelijk antwoord op uw mail. Al stel ik mij wel de vraag vanwaar uw interesse komt, aangezien ik weinig particulieren ken die zich voor deze bijzondere thematiek interesseren. Antwoorden op deze vragen is dan ook altijd delicaat. Toch wil ik het doen, ook al ken ik u niet.

Vanuit de hedendaagse situatie met de Europese integratie en in het bijzonder het wegvallen van de binnengrenzen, is het bijzonder jammer dat de treinverbinding tussen Poperinge en Hazebrouck weggevallen is. Nu is Poperinge een eindstation en dat zou een heel ander verhaal geworden zijn met het behoud van die verbinding.

Maar de historische werkelijkheid is helaas anders.

Een mens mag dromen, maar een heraanleg van de "oude" spoorweg lijkt me eerder een naïef verlangen omwille van de budgettaire toestand van Infrabel en de NMBS maar ook omwille van de groei van de stad in de voorbije zestig jaar. Die volledige omgeving is ondertussen bebouwd en in gebruik en het lijkt me niet evident meer om nu nog treinen dwars doorheen de stad te laten rijden. Bovendien hebben we in een verder en het recente verleden al meermaals moeten ijveren voor het behoud van het station en/of de loketten, zodat het vragen naar een nieuwe spoorverbinding ons niet realistisch lijkt.

Vandaar dat we eerder willen inzetten op een grensoverschrijdende busverbinding.

Al eerder werd vanuit de Westhoek (Westhoekoverleg en Resoc) geijverd voor grensoverschrijdende busverbindingen. Het stond ook al in het Neptunusplan. Concreet vraagt Ieper een verbinding met Armentières en Poperinge vraagt hetzelfde met Steenvoorde en Hazebrouck. Dit kwam recent opnieuw op tafel in de schoot van de vervoersregio en de opmaak van net vervoersplan.

Maar het antwoord vanuit de Lijn is al jarenlang telkens hetzelfde. Er is geen geld voor.

Jammer, want zo zouden we een connectie kunnen krijgen met de TGV en zouden we onze lokale economie kunnen versterken.

Zelf hebben wij hiervoor ook geen geld. Als plattelandsstad kunnen wij dit niet dragen. Het werd wel al aangekaart in grensoverschrijdend overleg met onze Franse buren (CCHF, CCFI en Département du Nord). Europese fondsen die dit kunnen ondersteunen, ken ik echter ook niet.

We trappelen voorlopig dus ter plaatse.

Hoogachtend,
Christof Dejaegher"

Mijn antwoord van 07/10/2017

"Beste meneer Dejaegher,

Hartelijk bedankt voor uw uitgebreide en interesse antwoord.

U stelt zich de vraag waar mijn interesse in het openbaar vervoer vandaan komt. Welnu, van kindsbeen af maak ik dankbaar gebruik van de bus en de trein, wellicht voortgekomen uit het feit dat mijn ouders geen wagen hadden. Ik ben geïnteresseerd in het huidige bus- en spoorwegnet alsook in de grensoverschrijdende trein- en busverbindingen. Tezamen met een vriend onderhoud ik bovendien een webstek over dit onderwerp - hobbymatig, omdat we het leuk vinden om te doen. Doel is om de (potentiële) reiziger te informeren over een verplaatsing met een klassieke trein of lijnbus net over de landsgrens. We tellen circa 15 verschillende vervoermaatschappijen met elk hun eigen vervoerbewijzen, routes, ... Al deze informatie proberen wij te bundelen in een helder overzicht.

"Maar het antwoord vanuit de Lijn is al jarenlang telkens hetzelfde. Er is geen geld voor."
--> Is het misschien een denkpiste dat De Lijn samenwerkt met bijvoorbeeld Arc en Ciel? Er zijn tal van voorbeelden te vinden waarbij twee vervoermaatschappijen samenwerken. Lijn 42 Brugge-Breskens wordt door De Lijn en Connexxion uitgebaat, lijn MWR Moeskroen-Roubaix door TEC en Transpole, lijn 396 Eupen-Monschau door TEC en DB Rheinlandbus, ...

"Europese fondsen die dit kunnen ondersteunen, ken ik echter ook niet."
--> In verband met een mogelijke busverbinding Poperinge-Hazebroek heb ik me laten informeren door een student Europese Studies. Hij schrijft het volgende:

"In dit geval denk ik dat er een aantal fondsen kan worden aangesproken. Allereerst zou je het natuurlijk kunnen proberen bij Mobiliteit en Vervoer. Dit directoraat-generaal heeft een programma (TEN-T) om het grensoverschrijdend vervoer te verbeteren, zie: http://ec.europa.eu/transport/infrastructure/tentec/tentec-portal/site/index_en.htm.
Echter, dit programma lijkt zich toe te spitsen op de grote dingen, zoals hogesnelheidslijnen, autosnelwegen en vliegverbindingen. Het is dus maar de vraag of een 'klein' project als een buslijn hier op steun kan rekenen, tenzij het echt de enige oplossing is om het gebied uit een isolement te halen.

Een andere optie zou het bekende Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling kunnen zijn, zie: http://ec.europa.eu/regional_policy/index.cfm/nl/funding/erdf/.
Dit fonds is zeer breed, maar biedt daardoor ook veel mogelijkheden. Juist voor een grensstreek op het platteland zou er wellicht geld beschikbaar gesteld kunnen worden.

Uit mijn hoofd kan ik twee grote bezwaren bedenken die de EU zou hebben tegen het ondersteunen van een buslijn. Het eerste argument zou betrekking hebben op duurzaamheid en milieu. Een bus is niet echt een voorbeeld van groen vervoer. Vergeleken met de auto natuurlijk wel, maar dan is de vraag of er sprake is van veel autoverkeer in het gebied. Subsidie krijgen voor een groene buslijn in de grote stad is zodoende makkelijker, denk ik. Uiteraard zou je dit kunnen voorkomen door er innovatieve, groene bussen in te zetten. In zo'n geval zijn er wellicht nog andere subsidiepotten (duurzaamheid, innovatie) die je kunt aanspreken. Voor een lokale buslijn is dat wellicht wat groots gedacht, maar je weet nooit. :-)

Het andere bezwaar betreft de steun zelf. Er is hier namelijk geen sprake van het subsidiëren van infrastructuur (zoals de aanleg van een spoorlijn), maar van het ondersteunen van de dienst en de vervoermaatschappij. In principe komt dit neer op staatssteun en dan zijn de regels zeer streng. Er zijn zeker uitzonderingen voor en als je het goed zou uitwerken, door bijvoorbeeld aan te tonen dat de lijn cruciaal is voor de regio, maar gewoon financieel niet rendabel. In een dergelijke geval valt er wellicht een mouw aan te passen. Normaal gesproken zou je dan bij een lagere bestuurslaag, zoals de provincie of het gewest, aankloppen. In dit geval zou je kunnen aantonen dat zoiets neerkomt op grensoverschrijdende publieke samenwerking (immers, beide landen zouden dan hun steentje moeten bijdragen). Dat valt met wat geluk te regelen, maar juist in zo'n geval zou het veel doeltreffender zijn als er financiële ondersteuning en/of toestemming van de EU om de hoek komt kijken."

Zo, meneer Dejaegher, ik hoop dat u iets aan deze uitleg hebt. Nog een laatste vraag: ik ben een verslag aan het maken over het openbaar vervoer tussen de Belgische en de Franse Westhoek om te publiceren op onze webstek. Ik belicht de huidige mogelijkheden om vandaag de dag toch met het openbaar vervoer de grens over te steken. Mag ik daarin mijn mail aan u, en uw antwoord daarop vermelden? Ik vind uw schrijven namelijk heel helder en interessant als toevoeging voor dat verslag. Ik maak ook melding van de verbinding Kortrijk-Poperinge-Hazebroek, want met een beetje verbeelding en tijd, is die nog altijd mogelijk. Hoe? Dat zult u in het verslag kunnen lezen als het af is.

Rest mij nog u te bedanken voor de mooie historische foto's die ik van jullie archivaris mocht ontvangen!

Vriendelijke groeten,
L. Vandekerckhove"

Antwoord van de burgemeester van 11/10/2017

"Geachte heer,

Geen probleem. Het debat mag / moet gevoerd worden.
Tot nu toe vonden wij geen EU-fondsen of -programma's die ons hierin konden helpen. Soms zijn er waarin onderzoek gedeeltelijk kan worden gefinancierd maar uitbating vond ik tot heden nog nergens.
We proberen verder te ijveren.

Hoogachtend,
Christof Dejaegher"

Citaat uit een brief van De Lijn van 17/10/2017

"[...] De Lijn ziet zeker de voordelen van een grensoverschrijdende verbinding tussen Poperinge en Hazebroek, maar momenteel ligt de focus - zeker gezien de beperkte beschikbare budgetten - voornamelijk op verbindingen op Vlaams grondgebied. Voor de grensoverschrijdende verbindingen dient verder overleg te worden voorzien met de betrokken besturen en busmaatschappijen in Frankrijk. [...]"

Zoals u op de bovenstaande kaart ziet, is er vandaag de dag toch een mogelijkheid om vanuit Ieper station  of Poperinge station  in Hazebroek station  te geraken. Via de belbuscentrale van De Lijn reserveert u een belbus naar Abele Grote Onze Heer, een bushalte die zich pal op de Belgisch-Franse grens bevindt. Van daaruit is het slechts anderhalve kilometer lopen via de Rue de Poperinghe naar de bushalte Boeschepe Kerk (Boeschepe Eglise). Daar vertrekken twee buslijnen van Arc en Ciel. Het is hooguit 20 minuten lopen naar de Place de la Mairie in Boeschepe, waar de bushalte Boeschepe Kerk zich situeert.

Stap 1

Kies welke van de onderstaande vier treinen u wenst te nemen.
Vertrek- en aankomsttijd van de trein Kortrijk-Ieper/Poperinge:
07.09 uur - 07.41 uur/07.49 uur;
12.09 uur - 12.41 uur/12.49 uur;
16.09 uur - 16.41 uur/16.49 uur;
17.09 uur - 17.41 uur/17.41 uur.
Voor de meest actuele vertrekinformatie, raadpleeg de NMBS-reisplanner.

Stap 2

Bekijk de vertrek- en/of aankomsttijden van de Franse bussen te Boeschepe Kerk.

Vertrek bus 107 naar Steenvoorde en Hazebroek station SNCF
08.50 uur 13.40 uur 17.35 uur  
Vertrek bus 108 naar Bellle station SNCF, Steenwerk station SNCF en Armentiers station SNCF
08.35 uur 13.35 uur 17.20 uur 18.20 uur (niet in de schoolvakanties)
Aankomst bus 107 komende uit Hazebroek
08.38 uur 13.07 uur 17.35 uur 19.24 uur
Aankomst bus 108 komende uit Armentiers
08.34 uur 11.54 uur 18.02 uur 20.09 uur

Stap 3

Via de belbuscentrale van De Lijn – tel. +3259565256 – reserveert u een belbus naar de halte Abele Grote Onze Heer. De belbus kan vertrekken vanuit het NMBS-station van Poperinge of Ieper. Het reserveringssysteem zoekt steeds de meest geschikte oplossing voor de verplaatsing. De belbus rijdt niet op vaste tijdstippen. Afhankelijk van de beschikbaarheid stelt het systeem een route voor. U kunt tot 30 dagen op voorhand en tot minimum 1 uur voor de verplaatsing reserveren. Let wel: hoe eerder u reserveert, hoe zekerder u bent dat er een belbus kan aansluiten op de Franse bus. Hou bij het reserveren rekening met een wandeling van hooguit 20 minuten tussen Abele Grote Onze Heer en de Franse bushalte.

Vervoerbewijzen Arc en Ciel

Bij de buschauffeur kunt u voor € 1,70 een kaartje, 'Le ticket unitaire', aankopen. De andere vervoerbewijzen van Arc en Ciel, zoals een 10-rittenkaart en de abonnementen, zijn uitsluitend beschikbaar als elektronisch product op de persoonlijke Pass Pass, de Franse tegenhanger van de MOBIB-kaart.

Algemene opmerking

U zult begrijpen dat de reisweg via Abele en Boeschepe niet de snelste reisweg is. Hoewel de as Poperinge-Hazebroek centraal in de Westhoek is gelegen, is de openbaarvervoerverbinding minder handig. Het is gewoon leuk als alternatieve route. :-) Wie vanuit West-Vlaanderen snel in de Franse Westhoek wil geraken, doet er dus best aan om de trein naar Komen of De Panne te nemen en daar in een lijnbus te stappen die standaard 1x per uur rijdt.